Zenit i nadir

Astronomia: Pojęcia astronomiczne 1 804 0

Nasza planeta ze względu na ciągły ruch zmienia swoje położenie względem słońca i innych ciał niebieskich. Obserwacja zjawisk wymaga przeprowadzania różnego rodzaju pomiarów. Z tego właśnie względu potrzebne są różne pojęcia i wielkości umożliwiające ich zmierzenie, a jedną z nich jest właśnie zenit.

Zenit i nadir słoneczny

Słońce w zenicie i nadirze pozwala określić jego położenie względem naszej planety oraz innych ciał niebieskich. Ponadto oś zenit-nadir wyznacza horyzont, a jest nim linia prostopadła do osi. Fot. dracul.kill.pl
Słońce w zenicie i nadirze pozwala określić jego położenie względem naszej planety oraz innych ciał niebieskich. Ponadto oś zenit-nadir wyznacza horyzont, a jest nim linia prostopadła do osi. Fot. dracul.kill.pl
Czym jest zenit? Wyobraźmy sobie obserwatora oraz punkt dokładnie nad nim, będący przecięciem lokalnej osi pionu ze sferą niebieską. Tym właśnie jest zenit. Istnieją dwa miejsca przecięcia z lokalną osią pionu. Drugim, przeciwnym do zenitu, jest nadir. Nadir znajduje się z kolei pod pozycją obserwatora.

Określenie „Słońce w zenicie” oznacza w istocie, że osiągnęło ono możliwie najwyższy punkt na niebie, a jego promienie padają na powierzchnię Ziemi pod kątem 90 stopni. Pozycja Słońca na niebie zmienia się w ciągu doby, co jest spowodowane ruchem obrotowym naszej planety. Nie tylko Słońce zmienia swoją pozycję, a zjawisko to dotyczy tak naprawdę wszelkich ciał niebieskich, które możemy zaobserwować na naszym niebie. W ciągu doby ciała niebieskie zataczają koła równoległe do płaszczyzny równika Ziemi. W tym miejscu warto wspomnieć, że ruch sfery niebieskiej odbywa się z zachodu na wschód, natomiast Ziemia obraca się w odwrotnym kierunku.

Kiedy podczas ruchu dobowego dane ciało niebieskie przecina południk astronomiczny po stronie, na której jest zenit, mówimy o jej górowaniu nad horyzontem. Inaczej nazywamy to zjawisko górną kulminacją. Natomiast gdy przecina ono południk po stronie przeciwnej, mówimy wówczas o kulminacji dolnej lub o dołowaniu.

  • Kiedy ciało niebieskie góruje na południe od zenitu, jego wysokość to h = 90° – φ + δ.
  • Kiedy ciało niebieskie góruje na północ od zenitu, jego wysokość to h = 90° + φ – δ.
Lp. Produkt Teleskopy astronomiczne do obserwacji nieba Cena
1 Miniaturka Celestron Powerseeker 50Az TableTop (21009) Sprawdź
2 Miniaturka Sky-Watcher (Synta) BK1309EQ2 Sprawdź
3 Miniaturka Sky-Watcher (Synta) BK705Az2 Sprawdź
4 Miniaturka Sky-Watcher SK Dobson 6'' Sprawdź
5 Miniaturka Sky-Watcher (Synta) BK707Az2 Sprawdź

Są jeszcze inne możliwe położenia ciał niebieskich. Warto wspomnieć o tym, że są gwiazdy, których dolna i górna kulminacja wypadają ponad horyzontem. Mówimy o nich, że są gwiazdami okołobiegunowymi lub nigdy nie zachodzącymi.

Zenit to zatem umowny punkt, wielkość w astronomii wykorzystywana do dalszych pomiarów. Wyobraźmy sobie, że znajdujemy się w jakimś punkcie w przestrzeni i zakreślamy linię prostą pionową. Przechodzi ona przez nas, od Ziemi ku niebu. Punkt, który znajduje się nad nami to właśnie zenit, a punkt, który znajduje się pod nami, przeciwległy do zenitu, to nadir.

Pojęcie horyzontu

Jest jeszcze linia prostopadła do osi zenit–nadir, a określa się ją mianem horyzontu. Z kolei linią horyzontu nazywamy przecięcie płaszczyzny horyzontu ze sferą niebieską. Nasza planeta w ciągu doby obraca się wokół własnej osi, czyli wykonuje ruch wirowy, a ponadto obraca się wokół słońca. W ciągu roku Ziemia przemieszcza się z jednego punktu do drugiego po orbicie, co powoduje, że ułożenie ciał niebieskich na naszym niebie się zmienia. Raz Słońce widzimy wysoko, a parę godzin później następuje jego zachód. To samo dotyczy innych gwiazd i aby dokonywać pomiarów astronomicznych chcąc określać położenia i wielkości, potrzebujemy wyznaczyć pewne punkty. Są nimi między innymi zenit i nadir, w sposób znaczący ułatwiające orientację i obliczenia, będąc swoistymi wyznacznikami, koordynatorami, co ma niebagatelne znaczenie również w nawigacji.

Wyznaczanie punktów takich jak zenit, nadir, horyzont oraz innych ma zastosowanie między innymi w astronawigacji. Stworzenie układu odniesienia i wyznaczanie punktów ułatwia orientację i nawigację. Następnie określamy wszystkie potrzebne południki, gwiazdy i inne ciała niebieskie, a możemy też określać ich przesunięcie.

Lp. Produkt Lunety do obserwacji nieba Cena
1 Miniaturka Levenhuk Blaze 90 (67946) Sprawdź
2 Miniaturka Levenhuk Wise PLUS 10x42 (67740) Sprawdź
3 Miniaturka Levenhuk Blaze 50 Sprawdź
4 Miniaturka Yukon Scout 20x50WA Sprawdź
5 Miniaturka NATIONAL GEOGRAPHIC 20-60X60 SPEKTIV (9057000) Sprawdź

Astronomiczne zapytania:

  • słońce w zenicie
  • Horyzont a zenit
  • nadir zenit
  • zenit slonce

Related Articles